Beni candan usandırdı

Âşığın bitmeyen cefaya, ayrılığa ve kara bahta yönelttiği sorularla ilerleyen; besteleriyle de geniş kitlelere ulaşmış ünlü gazel.

1. 1

   Beni candan usandırdı, cefâdan yâr usanmaz mı?

   Felekler yandı âhımdan, murâdım şem‘i yanmaz mı?

   Günümüz Türkçesi +

   1Sevgilinin eziyeti beni canımdan bezdirdi; o eziyetten hiç usanmaz mı?

   2Âhımla gökler yandı; dileğimin mumu hâlâ yanmaz mı?

   Beyit yorumu +

   Fuzûlî önce göğü yakacak büyüklükte bir âh çıkarıyor, sonra tek bir dilek mumunun bile yanmadığını görüyor. Duygu sonsuz, karşılığı yok denecek kadar küçük.

2. 2

   Kamu bîmârına cânân devâ-yı derd eder ihsân

   Neçin kılmaz bana dermân, beni bîmâr sanmaz mı?

   Günümüz Türkçesi +

   1Sevgili bütün hastalara dertlerinin devasını bağışlıyor.

   2Neden bana çare olmuyor; beni hasta saymıyor mu?

   Beyit yorumu +

   Sevgili herkesi iyileştiren bir hekim; kapısında yalnız Fuzûlî bekletiliyor. “Beni hasta saymıyor mu?” sorusu hem kırgın bir serzeniş hem de ince bir suçlama.

3. 3

   Gamım pinhân kılardım ben, dediler yâre kıl rûşen

   Desem ol bî-vefâ bilmem, inanır mı inanmaz mı?

   Günümüz Türkçesi +

   1Kederimi gizlerdim; bana onu sevgiliye açıklamamı söylediler.

   2Söylesem o vefasız inanır mı, inanmaz mı bilmiyorum.

   Beyit yorumu +

   Derdini söylese sevgili inanmayabilir; söylemese acı içinde büyüyecek. Beyit, bir mesajı yazıp silmek kadar tanıdık bir kararsızlığı yüzyıllar öncesinden yakalıyor.

4. 4

   Şeb-i hicrân yanar cânım, döker kan çeşm-i giryânım

   Uyandırır halkı efgânım, kara bahtım uyanmaz mı?

   Günümüz Türkçesi +

   1Ayrılık gecesinde canım yanar, ağlayan gözüm kan döker.

   2Feryadım herkesi uyandırır da kara bahtım uyanmaz mı?

   Beyit yorumu +

   Feryat bütün halkı uyandırıyor, fakat şairin talihi uyumaya devam ediyor. Beytin en dokunaklı kişisi “kara baht”: Sanki kulakları var da yine de duymuyor.

5. 5

   Gül-i ruhsârına karşı gözümden kanlı akar su

   Habîbim fasl-ı güldür bu, akar sular bulanmaz mı?

   Günümüz Türkçesi +

   1Gül yüzüne bakarken gözümden kanlı yaşlar akıyor.

   2Sevgilim, bu gül mevsimidir; akan sular bulanmaz mı?

   Beyit yorumu +

   Dışarıda bahar ve gül mevsimi, içeride kanlı gözyaşı var. Fuzûlî iki mevsimi tek manzarada çarpıştırıyor: Dünya açarken âşığın içi kararıyor.

6. 6

   Değildim ben sana mâil, sen ettin aklımı zâil

   Bana ta‘n eyleyen gâfil seni görgeç utanmaz mı?

   Günümüz Türkçesi +

   1Sana yönelmiş değildim; aklımı sen aldın.

   2Beni ayıplayan kişi seni görünce utanmaz mı?

   Beyit yorumu +

   Şairin savunması hazır: “Ben başlamadım, beni bu hâle sen getirdin.” Onu ayıplayan kişi sevgiliyi bir kez görse kendi hükmünden utanacak; aşk böylece kusur değil, kaçınılmaz bir sonuç oluyor.

7. 7

   Fuzûlî rind ü şeydâdır, hemîşe halka rüsvâdır

   Sorun kim bu ne sevdâdır, bu sevdâdan usanmaz mı?

   Günümüz Türkçesi +

   1Fuzûlî çılgın ve kalender bir âşıktır; her zaman halka rezil görünür.

   2Sorun ona: Bu nasıl bir sevdadır, bu sevdadan usanmaz mı?

   Beyit yorumu +

   Son soru artık sevgiliye değil, Fuzûlî’ye yöneliyor. Herkes onun aşkını delilik sayarken o, utanmayı değil aşkından vazgeçmeyi imkânsız buluyor.