Yârdan cevr ü cefâ lutf u kerem gibi gelür

Sevgiliden gelen eziyeti lütuf sayan âşığın ayrılık karşısındaki güçsüzlüğünü, aşkı maiyeti keder ve bela olan bir hükümdar gibi kuran beş beyitlik gazel.

1. 1

   Yârdan cevr ü cefâ lutf u kerem gibi gelür

   Gayrdan mihr ü vefâ derd ü elem gibi gelür

   Günümüz Türkçesi +

   1Sevgiliden gelen eziyet ve sıkıntı lütuf gibi gelir.

   2Başkasının sevgisi ve bağlılığı ise acı gibi gelir.

   Beyit yorumu +

   Beyit aşkın değer ölçüsünü eylemden kişiye çeviriyor: Aynı davranışın anlamını onu kimin yaptığı belirliyor. Sevgilinin eziyeti yakınlık işareti, yabancının iyiliği ise sevgiliden uzaklaştırdığı için yük hâline geliyor.

2. 2

   Fürkat-i yâr katı zâr u zebûn itdi beni

   Döymeyem mihnet-i hicrâna ölem gibi gelür

   Günümüz Türkçesi +

   1Sevgiliden ayrılık beni çok ağlayan ve güçsüz birine çevirdi.

   2Ayrılığın sıkıntısına dayanamıyorum; ölecekmişim gibi geliyor.

   Beyit yorumu +

   İlk beyitteki gururlu kabulleniş burada bedenin sınırına çarpıyor. ‘Zâr u zebûn’ ses ve güç kaybını birlikte anlatırken ikinci dize, klasik aşkın kalıplaşmış ölüm sözünü doğrudan bir yaşantı cümlesine dönüştürüyor.

3. 3

   Uydurup leşker-i ‘uşşâkını ol şâh-ı cihân

   Nâz ile salını salını ‘alem gibi gelür

   Günümüz Türkçesi +

   1O güzellik hükümdarı âşıklar ordusunu ardına takmış.

   2Nazla salınarak bir sancak gibi ilerliyor.

   Beyit yorumu +

   Sevgili ordunun başındaki hükümdar, âşıklar da kendiliğinden ona katılan askerlerdir. Fakat hareketin merkezinde savaş değil ‘salına salına’ yürüyen bir beden vardır; sancak benzetmesi iktidarı zarafetle görünür kılar.

4. 4

   Dil-i pür-hûn elem-i ‘aşkun ile cûş ideli

   Çeşme-i çeşmün akan suları dem gibi gelür

   Günümüz Türkçesi +

   1Kanla dolu gönül aşkının acısıyla coştuğundan beri

   2göz pınarımdan akan sular kan gibi görünüyor.

   Beyit yorumu +

   Gönül kaynayan bir kazan, göz ise onun taşan pınarıdır. İçeride biriken kanlı acı dışarı gözyaşı olarak çıkar; böylece görünmeyen duygunun rengi, bedendeki iki organ arasında kurulan akışla görünür olur.

5. 5

   Bâkıyâ kankı göñül şehrine gelse şeh-i ‘aşk

   Bile endûh u belâ hayl u haşem gibi gelür

   Günümüz Türkçesi +

   1Ey Bâkî, aşk hükümdarı hangi gönül şehrine gelirse

   2keder ve bela da onun ordusu ve maiyeti olarak gelir.

   Beyit yorumu +

   Gazel, üçüncü beyitte sevgili için kurduğu hükümdarlık sahnesini bu kez aşkın kendisine verir. Aşk tek başına gelmez; keder ve bela onun görkemini tamamlayan maiyettir. Acı böylece tesadüf değil aşk saltanatının zorunlu töreni olur.