Bir garip ölmüş diyeler

Gurbeti bir yer uzaklığından çok anlaşılmama ve geç fark edilme duygusu olarak kuran; ‘bir garip ölmüş diyeler’ dörtlüğüyle hafızaya yerleşen ilahi.

1. 1

   Aceb şu yerde var m’ola

   Şöyle garip bencileyin

   Bağrı başlı gözü yaşlı

   Şöyle garip bencileyin

   Günümüz Türkçesi +

   1Acaba burada benim gibi

   2böylesine yalnız bir garip daha var mıdır?

   3Yüreği yaralı, gözleri yaşlı

   4benim gibi bir garip var mıdır?

   Dörtlük yorumu +

   Şiir bir iddia değil soruyla başlıyor: ‘Benim gibi biri var mı?’ Gariplik yalnız kalabalıktan uzak olmak değil, acısını anlayacak bir benzer bulamamaktır. Bağırdaki yara görünmez; onu ele veren yalnız gözyaşıdır.

2. 2

   Gezdim Urum ile Şam’ı

   Yukarı illeri kamu

   Çok istedim bulamadım

   Şöyle garip bencileyin

   Günümüz Türkçesi +

   1Anadolu’yu ve Şam diyarını gezdim.

   2Kuzeydeki, uzaktaki bütün memleketleri dolaştım.

   3Çok aradım ama

   4benim gibi bir garip bulamadım.

   Dörtlük yorumu +

   Coğrafya büyüdükçe yalnızlık azalmak yerine kesinleşiyor. Yolculuk, şaire bir yoldaş kazandırmıyor; aksine kendi benzersiz gurbetini kanıtlıyor. Haritadaki mesafe, iç dünyadaki uzaklığın ölçüsüne dönüşüyor.

3. 3

   Kimseler garip olmasın

   Hasret oduna yanmasın

   Hocam kimseler olmasın

   Şöyle garip bencileyin

   Günümüz Türkçesi +

   1Hiç kimse gurbette ve yalnız kalmasın.

   2Özlem ateşiyle yanmasın.

   3Efendim, hiç kimse

   4benim gibi garip olmasın.

   Dörtlük yorumu +

   Yunus kendi acısını başkasına dilemez. Bu, şiiri yalnız bir ağıt olmaktan çıkaran ahlâkî dönüş: Acı insanı dünyaya küstürmüyor, başkalarını aynı ateşten koruma isteğine dönüştürüyor.

4. 4

   Söyler dilim ağlar gözüm

   Gariplere göynür özüm

   Meğer ki gökte yıldızım

   Şöyle garip bencileyin

   Günümüz Türkçesi +

   1Dilim söylerken gözüm ağlıyor.

   2İçim bütün garipler için sızlıyor.

   3Belki gökteki yıldızım bile

   4benim gibi yalnız bir gariptir.

   Dörtlük yorumu +

   Ses ile gözyaşı aynı anda çalışıyor: Dil acıyı anlatırken beden onu saklayamıyor. Yıldız benzetmesi, uzaklık duygusunu göğe kadar taşıyor; ışığı görülse de kendisine ulaşılamayan yıldız, garibin en sessiz yoldaşı oluyor.

5. 5

   Niçe bu dert ile yanam

   Ecel ere bir gün ölem

   Meğer ki sinimde bulam

   Şöyle garip bencileyin

   Günümüz Türkçesi +

   1Bu dertle daha ne kadar yanayım?

   2Bir gün ecelim gelip öleceğim.

   3Belki ancak mezarımda

   4benim gibi bir garibe rastlarım.

   Dörtlük yorumu +

   Aranan benzer, yaşayanlar arasında bulunamayınca mezara erteleniyor. Ölüm burada yalnız son değil, anlaşılma ihtimalinin son adresi; bu yüzden dörtlüğün karanlığı ölümden çok hayat boyunca karşılık bulamamaktan geliyor.

6. 6

   Bir garip ölmüş diyeler

   Üç günden sonra duyalar

   Soğuk su ile yuyalar

   Şöyle garip bencileyin

   Günümüz Türkçesi +

   1‘Bir kimsesiz ölmüş’ desinler.

   2Ölümünü ancak üç gün sonra duysunlar.

   3Bedenini soğuk suyla yıkasınlar:

   4Benim gibi bir garibin sonu böyle olsun.

   Dörtlük yorumu +

   Şiirin hafızaya kazınan sahnesinde asıl sarsıcı olan ölümün kendisi değil, haberin üç gün gecikmesidir. İnsan kalabalığından öylesine kopulmuştur ki yokluğu hemen fark edilmez; soğuk su bu toplumsal soğukluğu da hissettirir.

7. 7

   Hey Emre’m Yunus bîçâre

   Bulunmaz derdine çâre

   Var imdi gez şardan şara

   Şöyle garip bencileyin

   Günümüz Türkçesi +

   1Ey çaresiz Yunus Emre!

   2Senin bu derdine bir çare bulunmaz.

   3Şimdi kalk, şehirden şehre dolaş

   4ve kendi gibi garibi aramayı sürdür.

   Dörtlük yorumu +

   Final bir teselli sunmuyor; Yunus kendisine yeniden yola çıkmasını söylüyor. Çaresizlik hareketsizliğe değil dolaşmaya dönüşüyor. Belki aranan kişi bulunmayacak, fakat arayış garibin dünyayla bağını tamamen koparmasını engelliyor.